CPU ve RAM Kullanımı Nasıl İzlenir? Linux Sunucu Rehberi

Sunucun yavaşladığında ilk bakman gereken yer CPU ve RAM kullanımıdır. Hangi process'in kaynakları tükettiğini bilmeden doğru müdahaleyi yapamazsın. Bu rehberde Linux sunucuda CPU ve RAM kullanımını izlemenin en etkili yollarını göstereceğiz.

1. top — Anlık Sistem İzleme

# top başlat
top

# Belirli kullanıcının process'leri
top -u www-data

# Batch modda çıktı al
top -bn1 | head -20

Top ekranında önemli alanlar:

2. htop — Gelişmiş İzleme

# Kur
sudo apt install htop

# Çalıştır
htop

# Ağaç görünümü
htop -t

htop, top'un daha görsel ve kullanıcı dostu halidir. Renk kodlu CPU/RAM çubukları, fare desteği ve interaktif process yönetimi sunar.

3. free — RAM Kullanımı

# Okunabilir formatta
free -h

# Detaylı
free -m

# Sürekli izleme (2 saniyede bir)
watch -n 2 free -h

Örnek çıktı:

              total   used   free  shared  buff/cache  available
Mem:          7.8Gi  3.2Gi  512Mi   128Mi       4.1Gi      4.2Gi
Swap:         2.0Gi   50Mi  1.9Gi

4. vmstat — Sanal Bellek İstatistikleri

# Anlık durum
vmstat

# Her 2 saniyede 10 ölçüm
vmstat 2 10

# Detaylı çıktı
vmstat -s

5. sar — Tarihsel Performans Verileri

# sysstat kur
sudo apt install sysstat

# sysstat'ı aktifleştir
sudo nano /etc/default/sysstat
# ENABLED="true" yap

sudo systemctl enable sysstat
sudo systemctl restart sysstat

# CPU geçmişi
sar -u 1 5

# RAM geçmişi
sar -r 1 5

# Belirli bir günün verileri
sar -u -f /var/log/sysstat/sa15

6. Process Bazlı Analiz

# En çok CPU kullanan 10 process
ps aux --sort=-%cpu | head -10

# En çok RAM kullanan 10 process
ps aux --sort=-%mem | head -10

# Belirli process'in kaynak kullanımı
pidstat -p $(pgrep nginx) 1

# Process sayısı
ps aux | wc -l

7. Otomatik Alarm Sistemi

#!/bin/bash
# /usr/local/bin/resource-alert.sh
CPU=$(top -bn1 | grep "Cpu(s)" | awk '{print $2}' | cut -d. -f1)
MEM=$(free | awk '/Mem/ {printf "%.0f", $3/$2*100}')

if [ "$CPU" -gt 90 ]; then
    echo "CPU Kritik: %$CPU" | mail -s "CPU Uyarısı" admin@example.com
fi

if [ "$MEM" -gt 90 ]; then
    echo "RAM Kritik: %$MEM" | mail -s "RAM Uyarısı" admin@example.com
fi

# Her 5 dakikada çalıştır
crontab -e
# */5 * * * * /usr/local/bin/resource-alert.sh

Kaynak Optimizasyon İpuçları

• Gereksiz servisleri kapat: sudo systemctl disable servis-adi
• Swap ekle: RAM yetersizse geçici çözüm olarak swap alanı oluştur
• PHP-FPM ayarla: Worker sayısını RAM'e göre optimize et
• MySQL cache: innodb_buffer_pool_size'ı RAM'in %70'ine ayarla
• OOM Killer: Kritik servisleri OOM killer'dan koru

Sonuç

Linux sunucuda CPU ve RAM izleme, performans sorunlarını tespit etmenin ilk adımıdır. htop ile anlık izleme, sar ile tarihsel analiz ve otomatik alarm scriptleri ile sunucunun sağlığını her zaman kontrol altında tutabilirsin.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)