Linux Sunucuda Disk Kullanımı Nasıl Kontrol Edilir?

Sunucudaki diskin dolduğunu fark ettiğinde genelde çok geç olmuş olur. Servisler çöker, loglar yazılamaz ve veritabanı bozulabilir. Bu rehberde Linux sunucuda disk kullanımını kontrol etme, büyük dosyaları bulma ve disk alanını yönetme yöntemlerini öğreneceksin.

Temel Disk Kontrol Komutları

df — Disk Alanı Özeti

# Okunabilir formatta disk kullanımı
df -h

# Sadece belirli dosya sistemi türleri
df -h -t ext4

# inode kullanımı (dosya sayısı limiti)
df -i

Örnek çıktı:

Filesystem      Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/vda1        50G   32G   16G  67% /
tmpfs           2.0G     0  2.0G   0% /dev/shm

du — Dizin Bazlı Kullanım

# Belirli dizinin boyutu
du -sh /var/log
du -sh /home/*

# En büyük 10 dizini bul
du -h /var | sort -rh | head -10

# Derinlik sınırlı analiz
du -h --max-depth=2 / | sort -rh | head -20

Büyük Dosyaları Bulma

# 100MB'dan büyük dosyaları bul
find / -type f -size +100M -exec ls -lh {} \; 2>/dev/null

# 1GB'dan büyük dosyaları bul
find / -type f -size +1G -exec ls -lh {} \; 2>/dev/null

# En büyük 20 dosya
find / -type f -exec du -h {} + 2>/dev/null | sort -rh | head -20

# Belirli dizinde büyük dosyalar
find /var/log -type f -size +50M -exec ls -lh {} \;

Log Dosyalarını Temizleme

# Log boyutlarını kontrol et
du -sh /var/log/*

# Eski logları temizle (journald)
sudo journalctl --vacuum-time=7d
sudo journalctl --vacuum-size=500M

# Sıkıştırılmış eski logları sil
sudo find /var/log -name "*.gz" -type f -delete
sudo find /var/log -name "*.1" -type f -delete

# Logrotate yapılandırması
sudo nano /etc/logrotate.conf

Paket ve Cache Temizliği

# APT cache temizle
sudo apt clean
sudo apt autoclean

# Kullanılmayan paketleri kaldır
sudo apt autoremove

# Eski kernel'ları temizle
sudo apt --purge autoremove

# Snap cache temizle
sudo rm -rf /var/lib/snapd/cache/*

# /tmp dizinini temizle
sudo rm -rf /tmp/*

Otomatik Disk İzleme

Disk dolmadan uyarı almak için basit bir script:

#!/bin/bash
# /usr/local/bin/disk-alert.sh
THRESHOLD=85
USAGE=$(df -h / | awk 'NR==2 {print $5}' | sed 's/%//')

if [ "$USAGE" -gt "$THRESHOLD" ]; then
    echo "UYARI: Disk kullanımı %$USAGE!" | mail -s "Disk Uyarısı" admin@example.com
fi

# Cron job ile her saat çalıştır
chmod +x /usr/local/bin/disk-alert.sh
crontab -e
# Ekle: 0 * * * * /usr/local/bin/disk-alert.sh

ncdu — Etkileşimli Disk Analizi

# ncdu kur
sudo apt install ncdu

# Görsel disk analizi
sudo ncdu /

# Belirli dizin analizi
sudo ncdu /var

Sonuç

Disk yönetimi sunucu bakımının temel parçasıdır. df ile genel durumu kontrol et, du ile büyük dizinleri bul, logları düzenli temizle ve otomatik uyarı scriptleri kur. Böylece disk dolma sorunu yaşamadan önlem alabilirsin.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)