Sunucu Yeniden Başlatma Komutları ve Güvenli Restart Rehberi

Sunucu yeniden başlatma, bakım işlemlerinin en temel adımlarından biridir. Kernel güncellemesi, yapılandırma değişikliği veya bir servis sorunu nedeniyle sunucuyu yeniden başlatman gerekebilir. Bu rehberde Linux sunucuda güvenli yeniden başlatma yöntemlerini, zamanlanmış restart komutlarını ve dikkat edilmesi gereken noktaları öğreneceksin.

Sunucu Ne Zaman Yeniden Başlatılmalı?

• Kernel güncellemesi sonrası: Yeni kernel'ın aktif olması için
• Kritik güvenlik yamaları: glibc, openssl gibi temel kütüphaneler güncellendiğinde
• Bellek sızıntısı (memory leak): Swap kullanımı sürekli artıyorsa
• Donanım değişikliği: Yeni disk veya ağ kartı eklenmesi
• Sistem kilitlenmeleri: Servisler yanıt vermemeye başladığında

Adım 1: Temel Yeniden Başlatma Komutları

# Standart yeniden başlatma
sudo reboot

# systemctl ile
sudo systemctl reboot

# shutdown komutu ile (1 dakika sonra)
sudo shutdown -r now

# Belirli bir zamanda yeniden başlat
sudo shutdown -r +10          # 10 dakika sonra
sudo shutdown -r 03:00        # Saat 03:00'te
sudo shutdown -r +30 "Sunucu bakımı: 30 dk sonra restart"

Adım 2: Sunucu Kapatma Komutları

# Hemen kapat
sudo shutdown -h now
sudo poweroff
sudo systemctl poweroff

# Zamanlanmış kapatma
sudo shutdown -h +15    # 15 dakika sonra

# Zamanlanmış işlemi iptal et
sudo shutdown -c

Adım 3: Servisleri Ayrı Ayrı Yeniden Başlatma

Çoğu durumda sunucuyu tamamen yeniden başlatmaya gerek yoktur. Sadece ilgili servisi yeniden başlatmak yeterlidir:

# Nginx
sudo systemctl restart nginx
sudo systemctl reload nginx     # Bağlantı kesmeden config yenile

# Apache
sudo systemctl restart apache2
sudo systemctl reload apache2

#  PHP-FPM
sudo systemctl restart php8.2-fpm

# MySQL / MariaDB
sudo systemctl restart mysql
sudo systemctl restart mariadb

# SSH
sudo systemctl restart sshd

# Fail2Ban
sudo systemctl restart fail2ban

Adım 4: Güvenli Yeniden Başlatma Checklist

# 1. Aktif kullanıcıları kontrol et
who
w

# 2. Çalışan önemli işlemleri kontrol et
ps aux | grep -E "mysql|nginx|apache|backup"

# 3. Yerel yedek al (opsiyonel)
mysqldump -u root --all-databases > /tmp/pre-restart-backup.sql

# 4. Log dosyasına not düş
echo "$(date) - Manuel restart başlatılıyor" >> /var/log/maintenance.log

# 5. Yeniden başlat
sudo reboot

Adım 5: Restart Sonrası Kontroller

# Uptime kontrolü
uptime

# Kritik servislerin durumunu kontrol et
sudo systemctl status nginx
sudo systemctl status mysql
sudo systemctl status php8.2-fpm
sudo systemctl status sshd
sudo systemctl status fail2ban

# Tüm servislerin durumunu gör
sudo systemctl list-units --type=service --state=running

# Başarısız servisleri bul
sudo systemctl --failed

# Dinlenen portları kontrol et
sudo ss -tlnp

# Disk ve RAM kontrolü
df -h
free -h

Cron ile Periyodik Restart

# Her hafta Pazar saat 04:00'te restart
sudo crontab -e
# Ekle: 0 4 * * 0 /sbin/reboot

# Kernel güncellemesi gerektirip gerektirmediğini kontrol et
cat /var/run/reboot-required 2>/dev/null && echo "Restart gerekli" || echo "Restart gerekmez"

Sonuç

Linux sunucuyu yeniden başlatmak basit görünse de doğru zamanda, doğru şekilde yapmak önemlidir. Çoğu yapılandırma değişikliği için servis restart/reload yeterlidir. Tam reboot sadece kernel güncellemesi veya kritik durumlarda gerekir. Restart sonrası tüm servislerin düzgün çalıştığını kontrol etmeyi unutma.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)